Ngẫm ngợi cuối tuần: Văn hóa năng động làng.

Có lúc có chỗ trở thành thô bạo như rạch quần ống loe/ đè đầu cắt tóc ngay trên phố những ai để tóc dài trùm gáy với cái lí vi phạm thuần phong mĩ tục; nhà nọ để ý nhà kia

Khó mà len lách được vào làng xã là như vậy. Người này soi người kia. Đi tìm cuộc sống phương xa thường bị dè bỉu là “thằng bỏ làng/ đứa bỏ làng” bị khinh.

Văn hóa làng dị ứng với cái lạ. Ngôi thứ trong làng cũng rành mạch cỡ. “Lá lành đùm lá rách” cũng từ xử sự văn hóa làng mà ra. Nó đi xa hơn văn hóa làng vốn chỉ dừng ở mức dùng dư luận lên án. Giai đoạn đó bản chất nhìn ra xã hội giống một cái làng… to. Văn hóa làng là cái áo giáp khá vững chắc được trang bị bằng lối sống chào hỏi.

Gặp người mắt cứ trố lên là lũ hư hỏng!… Cái văn hóa tắt lửa tối đèn có nhau nó gắn bó khăng khít sau lũy tre làng thành ca dao tục ngữ: “Ta về ta tắm ao ta/dầu trong dầu đục ao nhà vẫn hơn”. Trong cái mạnh cũng có những yếu huyệt cần nhận ra. Một vương quốc độc lập tương đối về văn hóa. Tình làng nghĩa xóm bao đời nay được trọng.

Nên người làng sống cũng luôn giữ kẽ đề phòng sự mọi sự tọc mạch. Đó chính là một mảnh trong lối ứng xử văn hóa làng xã đó. Kể ra như vậy để thấy một sự thật khách quan.

Có những quy định về nếp sống văn hóa tưởng như mới. Có khi nhục mạ. Bởi cái lí thuyết: “Trâu ta ăn cỏ đồng ta…”. Được đề cao. Đã có lúc len lỏi vào xóm ngõ lối sống “đèn nhà ai/ nhà ấy rạng” nhưng nó vẫn bị đẩy ra rìa làng. Bằng “đất lề quê thói”. Còn chính quyền thế ra tay thẳng thừng cho “thanh niên cờ đỏ” đụng tay đụng chân có tính trấn áp! Đó là thời bao cấp kéo dài mấy chục năm từ khi xuất hiện tem phiếu.

Sau lũy tre làng là một cuộc sống đùm bọc che chở. Ngày xưa trai làng lấy vợ làng khác thường bị chê lắm.

Do vậy những ai dám vượt cái cổng làng. Không biết chào hỏi là gì. Ở khối phố thì đưa ra họp hành gọi là góp ý nhưng thực chất là đấu tố.

Một cách kiểm soát nhau kĩ lưỡng từ lời ăn ngôn ngữ khá vững bền. Theo Thể thao Văn hóa. Sống kiểu “tốt khoe ra/ xấu xa đậy lại”. Nặng thì ngầm vắng lên trên để xử lí. Đã có một thời gần như cả miền Bắc đã có mô hình quản lí theo lối xử sự kiểu “văn hóa làng”… kiểm soát để ý nhau khá kĩ lưỡng. Điều này không có tức là ngợi ca hay chê bai. Đó như là vết xấu của hạnh kiểm.

Bằng ca dao tục ngũ. Nhẹ thì lên án trực diện. Xưa các cụ thường chê những đứa trẻ không biết lệ làng phép nước. Vì thế giặc phương Bắc bao lăm năm tìm cách găm văn hóa của nó vào nhằm đồng hóa mà không xong. Nhưng bản tính nó vẫn là văn hóa làng được văn bản hóa có bổ sung thêm những “sáng kiến” quản chặt hơn.